Αλφαβητάρι Νευρολογίας

Ζάλη: Ένα από τα πιο συχνά νευρολογικά συμπτώματα. Μπορεί να περιγράφει την αστάθεια, την θόλωση συνείδησης, την γενική καταβολή ή αδυναμία είναι να είναι δύσκολο για τον ασθενή να το περιγράψει με σαφήνεια.

Ζωστήρας Έρπητας: Η αρχικά προσβολή του δέρματος από τον ιό του έρπητα που προκαλεί στα παιδικά χρόνια την ανεμοβλογιά. Ο ιός επανενεργοποιήται μετά από σωματικό (τραύμα, λοίμωξη, εξάντληση) ή ψυχικό στρες. Εμφανίζει εξάνθημα με καταομή νεύρου στον κορμό ή στο πρόσωπο «σαν ζώνη», το οποίο υποχωρεί αλλά μπορεί να συνοδευτεί από πόνο. Όταν ο πόνος συνεχίζει μετά την υποχώρηση του εξανθήματος μιλάμε για την μεθερπητική νευραλγία η οποία μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες.

Θλάση εγκεφαλική: Ο τραυματισμός του εγκεφάλου μετά από κάκωση της κεφαλής. Συνοδεύεται από μικροαιμορραγία και είναι σοβαρότερη κατάσταση από την απλή διάσειση αναλόγως και της εντόπισης του τραύματος.

Θόλωση όρασης: Η αίσθηση ότι βλέπουμε πίσω από ένα ημιδαφανές πέπλο – «σαν κουρτίνα». Μπορεί να σημαίνει τοπικά βλάβη του οφθαλμού, βλάβη του οπτικού νεύρου (οπτική νευρίτιδα) ή λιγότερο συχνά βλάβες στην οπτική οδό του εγκεφάλου.

Ίλιγγος: Συχνό αίσθημα περιστροφής του σώματος ή του περιβάλλοντος που προκαλείται κατά τον ερεθισμό του λαβυρίνθου στο αυτί. Μπορεί να συνοδεύεται από τάση για έμετο και να γίνει σύγχυση με το αίσθημα της ζάλης και της αστάθειας. Αν και ο καλοήθης περιστροφικός ίλιγγος είναι ο πιο συχνός πρέπει να αποκλειστούν και καταστάσεις που μοιάζουν με αυτόν και αφορούν τον εγκέφαλο.

Κεφαλαλγία: Ο πονοκέφαλος κάθε είδους. Η πιο συχνές είναι η κεφαλαλγία τάσεως και η ημικρανία, πιο σπάνια η αθροιστική κεφαλαλγία. Αυτές θεωρούνται και οι πιο συχνές «καλοήθεις» κεφαλαλγίες στις οποίες δεν κρύβεται κάποια συγκεκριμένη παθολογία πίσω από αυτές. Κεφαλαλγία μπορεί να προκαλέσουν η αιμορραγία ή και οι όγκοι του εγκεφάλου. Αυτό όμως δεν είναι συχνό και μας ανησυχεί όταν η κεφαλαλγία είναι πρωτόγνωρη, υπερβολικά έντονη, και ασυνήθιστα διαρκής.

Κρίση επιληπτική: Σύμπτωμα εγκεφαλικής δυσλειτουργίας που όταν είναι μεμονωμένο μπορεί να υποδηλώνει δυσλειτουργία εγκεφαλικών κυκλωμάτων, όγκο, αιμορραγία, ισχαιμία εγκεφάλου ή και διαταραχή μεταβολισμού (ηλεκτρολυτών, σακχάρου κλπ.). Οι συχνές τακτικές επιληπτικές κρίσεις θέτουν την διάγνωση της επιληψίας. Ενώ μια μεμονωμένη κρίση αποτελεί απλά ένα από τα συμπτώματα του εγκεφάλου.

Κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου: Ο μεσοσπονδύλιος δίσκος είναι ένα ελαστικό ημίρρευστο «ζελέ» ανάμεσα στους σπονδύλους ο οποίος απορροφά τους κραδασμούς και τις πιέσεις που αναπτύσσονται στην σπονδυλική στήλη. Όταν το «ζελέ» αυτό βγει εκτός των σπονδύλων λόγω υπερβολικών δυνάμεων, προκαλείται η κήλη του δίσκου. Η κήλη μπορεί να πιέσει τις νευρικές ρίζες ή τον νωτιαίο μυελό και να δημιουργήσει πόνο ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα στα άκρα. Συχνές εντοπίσεις είναι η μέση και ο αυχένας.

Λευκοεγκεφαλοπάθεια ισχαιμική: Η ισχαιμία μικρών αγγείων στην λευκή ουσία του εγκεφάλου. Προκαλείται συχνά από την μη ελεγχόμενη σωστά υπέρταση και τον Σακχαρώδη Διαβήτη. Ρόλο παίζει και η ποιότητα του τοιχώματος των αγγείων λόγω αυξημένων λιπιδίων στο αίμα (Χοληστερίνη, Τριγλυκερίδια) αλλά και λόγω κατασκευής τους.

Λιποθυμία: Η παροδική απώλεια συνείδησης η οποία συνήθως σημαίνει παροδική μείωση της παροχής αίματος στον εγκέφαλο λόγω καρδιολογικών αιτίων, πτώσης της πίεσης ή και λόγω νευρολογικών καταστάσεων. Απαιτεί συχνά διερεύνηση από όλες τις εμπλεκόμενες ιατρικές ειδικότητες (καρδιολόγο, νευρολόγο, παθολόγο κλπ).

Μηνιγγίτιδα: Η προσβολή του περιβλήματος του εγκεφάλου (των μηνίγγων) από ιούς ή βακτήρια. Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα θεωρείται σοβαρότερη. Είναι καταστάσεις που απαιτούν νοσηλεία. Η διάγνωση τεκμηριώνεται με την οσφϋονωτιαία παρακέντηση και την εξέταση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Μυασθένεια: Αυτοάνοσης αιτιολογίας κατάσταση στην οποία αναπτύσσονται αντισώματα που εμποδίζουν την επικοινωνία των νεύρων με τους μύες (στην νευρομυϊκή σύναψη).Συνήθως προκαλεί πτώση βλεφάρων διπλωπία και αδυναμία με ημερήσια διακύμανση. Η νόσος όταν διαγνωσθεί έγκαιρα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με συνδυασμένη θεραπεία.

Μυοκλονίες: Βραχείας διάρκειας μυϊκές συσπάσεις που περιγράφονται σαν «τινάγματα». Εντοπίζονται συνήθως στον κορμό και στα άκρα. Είναι σύμπτωμα που υποδηλώνει δυσλειτουργία του εγκεφάλου σε διάφορες καταστάσεις όπως εκφύλιση και ατροφία, διαταραχές ηλεκτρολυτών, μεταβολισμού, ή και επιληπτική δραστηριότητα.

Ναρκοληψία: Η παρατεταμένη υπνηλία τις πρωινές ώρες που συνοδεύεται από έντονη κόπωση και ακαταμάχητη επιθυμία για μικρά διαστήματα ύπνου. Υποδηλώνει συνήθως διαταραχή του κανονικού νυκτερινού ύπνου που συχνά προκαλεί η υπνική άπνοια.

Νευραλγία τριδύμου: έντονος πόνος προσώπου που χαρακτηρίζεται συνήθως από πολλά καθημερινά σύντομα επεισόδια διαξιφιστικού άλγους ή με τη μορφή ρεύματος. Συχνά συγχέεται με πόνο των δοντιών και οδηγεί στον οδοντίατρο. Οφείλεται σε υπερδιεγερσιμότητα των νευρικών απολήξεων του τριδύμου νεύρου που είναι υπεύθυνο για την αίσθηση του προσώπου, των βλεννογόνων στο στόμα, των δοντιών κλπ.

Νευροπάθεια περιφερική: Η δυσλειτουργία των περιφερικών νεύρων που εκδηλώνεται με μουδιάσματα αδυναμία ή απώλεια αίσθησης συνήθως στα άκρα. Τα αίτια είναι συνήθως ο χρόνιος και όχι καλά ρυθμισμένος σακχαρώδης διαβήτης, αυτοάνοσες καταστάσεις, η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ. Η διάγνωση τεκμηριώνεται με το Ηλεκρομυογράφημα.

Ξηροστομία: Η ξηρότητα του στόματος που μπορεί να οφείλεται σε πολλές καταστάσεις όπως η αφυδάτωση, οι λοιμώξεις, αλλά και φάρμακα. Νευρολογικά φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν ξηροστομία είναι τα αντικαταθλιπτικά, τα φάρμακα για το άγχος, τα φάρμακα για τον τρόμο και άλλα.

Οίδημα οπτικής θηλής: Κατάσταση στην οποία παρουσιάζεται οίδημα στο εσωτερικό του ματιού εκεί που ξεκινά το οπτικό νεύρο. Εμφανίζεται σε φλεγμονές του οπτικού νεύρου (οπτική νευρίτιδα) σε αυξημένη ενδοκράνια πίεση και πιο σπάνια σε αυτοάνοσες ή λοιμώδεις καταστάσεις.

Οπισθώθηση: Η τάση ο ασθενής να γέρνει προς τα πίσω στην όρθια θέση. Προκαλεί αστάθεια και δυσκολία στη βάδιση. Εμφανίζεται στην ατροφία και εκφύλιση του εγκεφάλου.

Οσφυοϊσχιαλγία: Ο πόνος στη μέση που επεκτείνεται στο πόδι στην πορεία του ισχιακού νεύρου. Οφείλεται συνήθως σε κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου ή σε άλλες εκφυλιστικές καταστάσεις στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Ραιβόκρανο: Η παθολογική στροφή και πλάγια κάμψη της κεφαλής. Μπορεί να οφείλεται σε απλό μυϊκό σπασμό, σε διαταραχές της όρασης όπου η στροφή της κεφαλής «διορθώνει» μια διπλωπία, αλλά και σε σπανιότερες νευρολογικές δυσλειτουργίες όπως οι δυστονίες.

Ραχιαλγία: Ο πόνος στην περιοχή της πλάτης που παρουσιάζεται συνήθως σε μυοσκελετική διαταραχή. Πάντα ωστόσο πρέπει να αποκλείονται παθήσεις εσωτερικών οργάνων του θώρακα και της κοιλίας που προκαλούν αντανακλαστικό πόνο στην ράχη.

Τικ: ξαφνικές επαναλαμβανόμενες κινήσεις και συσπάσεις συνήθως του προσώπου (ματιών, στόματος) χωρίς νόημα. Μερικές φορές επεκτέινονται στον κορμό και στα άκρα. Μπορεί να συνοδεύονται και από φωνή. Ξεκινούν συχνά στην παιδική ηλικία αλλά και στην ενήλικη ζωή. Έχουν συνήθως ψυχογενή αίτια.

Τρόμος: Η ακούσια ταλάντωση ή τρέμουλο συνήθως των άνω άκρων. Μπορεί να εμφανίζεται στα χείλια, την κεφαλή, στον κορμό ή και στα κάτω άκρα. Οι αιτίες του τρόμου είναι πολλές. Μπορεί να προκαλείται από διαταραχές του θυρεοειδούς, από φάρμακα, στην κατάχρηση αλκοόλ, σε κληρονομικές καταστάσεις (ιδιοπαθής τρόμος), και στη νόσο του Πάρκινσον. Η κλινική εξέταση και το λεπτομερές ιστορικό κατευθύνουν τον νευρολόγο στη σωστή διάγνωση. Μπορεί να απαιτηθεί και ειδικός διαγνωστικός έλεγχος.

Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης: Πάθηση του εγκεφάλου στην οποία υπάρχει συσσώρευση εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) στις κοιλότητες του εγκεφάλου. Ενώ το ΕΝΥ παράγεται κανονικά φαίνεται να δυσλειτουργεί η αποχέτευσή του. Προκαλεί διάταση του κοιλιακού συστήματος του εγκεφάλου. Εμφανίζεται κυρίως σε ηλικιωμένους. Τα βασικά συμπτώματα είναι ο συνδυασμός αστάθειας, απώλειας μνήμης και διαταραχές στην ούρηση (ακράτεια). Είναι κατάσταση η οποία είναι αντιμετωπίσιμη χειρουργικά (με την τοποθέτηση μικρής βαλβίδας παροχέτευσης του ΕΝΥ).

Υπαισθησία: Η μειωμένη αίσθηση αφής, θερμού ψυχρού σε κάποια περιοχή του σώματος. Υποδηλώνει δυσλειτουργία του αισθητικού μηχανισμού σε κάποιο επίπεδο (περιφερικά νεύρα, ρίζες, νωτιαίος μυελός, εγκέφαλος)

Υπερκινησίες: ακούσιες, συχνά ασύντακτες κινήσεις κορμού και άκρων που συνήθως προκαλούνται από την υπέρβαση της δοσολογίας των φαρμάκων στη νόσο του Πάρκινσον. Προκαλούν αστάθεια στον ασθενή και κίνδυνο πτώσεων.

Φωτοφοβία: Η δυσκολία να ανεχτεί ο ασθενής το φως. Εμφανίζεται συχνά στην ημικρανία ή σε οφθαλμολογικές παθήσεις.

Φωταψία: Η ψευδής αντίληψη φωτεινών ειδώλων με την μορφή λάμψεων, «αστραπών» κλπ. Σύμπτωμα συχνά της αύρας της ημικρανίας.

Χορεία: Μορφή υπερκινησίας με ακούσιες, μη ελεγχόμενες κινήσεις άκρων και κορμού με ομαλή σχετικά ροή (σαν χορός). Μπορεί να οφείλεται σε εγκεφαλικό επεισόδιο, εκφύλιση του εγκεφάλου και σε σπάνια κληρονομική πάθηση (χορεία Huntington)

Χωλότητα διαλείπουσα: Η εμφάνιση πόνου και αδυναμίας κίνησης των κάτω άκρων μετά από περπάτημα ποικίλης διάρκειας. Ο πόνος μετά από τη διακοπή της δραστηριότητας παρουσιάζει ύφεση. Συνήθως προκαλείται από προβλήματα των αγγείων των άκρων όπου μειώνεται η παροχή αίματος στους μύες βάδισης. Μπορεί να εκδηλωθεί όμως και σε πιεστικά προβλήματα στη σπονδυλική στήλη, καθώς και σε νευροπάθειες. Απαιτεί αγγειολογικό αλλά και νευρολογικό διαγνωστικό έλεγχο.

Ψευδαισθήσεις: Συμβαίνουν όταν κάποιος συνήθως βλέπει πράγματα που δεν υπάρχουν. Λιγότερο συχνά μπορεί να είναι ακουστικές, οσφρητικές ή γευστικές. Μπορούν να εμφανιστούν σαν αποτέλεσμα εγκεφαλικής δυσλειτουργίας όπως σε περιπτώσεις άνοιας, ή ως μέρος μιας ψυχικής ασθένειας. Μπορεί να προκαλούνται από φάρμακα, ή από κατάχρηση αλκοόλ. Παθολογικές καταστάσεις όπως ο υψηλός πυρετός, οι διαταραχές ηλεκτρολυτών ή του οξυγόνου του αίματος μπορούν να προκαλέσουν επίσης ψευδαισθήσεις.

Ψυχοσύνδρομο Οργανικό: Η ψυχική διαταραχή που οφείλεται σε συνδυασμό παθολογικών αιτίων όπως η λοίμωξη, ο πυρετός, οι διαταραχές μεταβολισμού, η διαταραχή στην αναπνοή, ο πόνος. Μπορεί να εκδηλώνεται με διέγερση, επιθετικότητα, ανησυχία, έντονο άγχος, ακαθισία, ψευδαισθήσεις, παραλήρημα.